Hoe mooier je bent, hoe moeilijker het is te accepteren dat je grijze haren krijgt en rimpels. Dat je vel gaat hangen, hoe fanatiek je ook sport. Suzanne Rethans (49), heel lang het mooiste meisje van de klas, maakt het aan den lijve mee. Ik moet jezelf opnieuw uitvinden.

Verschrompelen als een appeltje, dat is mijn grootste angst. Ik ben 49 en zie het om me heen gebeuren. Zeker bij vrouwen die ik een tijd niet heb gezien en die ik nog ken uit de tijd dat de kinderen op de lagere school zaten. Dan passeer ik ze op straat en denk: oh nee! Om vervolgens thuis voor de spiegel mijn huid minutieus te bekijken: verschijnen ze al, de eerste rimpels?

Ik herinner me mijn eerste grijze haar. Met afschuw trok ik hem uit mijn hoofd om te constateren dat het een hele dikke haar was. Een zilverachtige kabel die zich over mijn dekbed kronkelde. Dat was er maar één, het duurde lang voordat er meerdere kwamen. Bovendien was ik toen nog erg mooi. Ik was een jaar of 35 en eigenlijk werd ik alleen maar mooier. Mijn top zat tussen mijn veertigste en 44ste: een volwassen vrouw met een jeugdige uitstraling.

De aftakeling zette daarna rap in. Steeds meer grijze haren, sowieso. Ook werd mijn huid slapper en kreeg ik moeite mijn figuur te behouden. Tot dan toe omringde ik me alleen met leeftijdgenoten, bij wie ik altijd aardig afstak, maar nu ging ik werken in een club vol twintigers en realiseerde ik me opeens dat ik niet meer de mooiste was in de zaal.

Als je altijd mooi bent geweest, heb je letterlijk meer te verliezen dan iemand die het nooit al van haar uiterlijk moest hebben, zegt Liesbeth Woertman, hoogleraar psychologie en schrijver van het boek Psychologie van het uiterlijk.En dat kan dus voelen als een groot gemis. Niet dat ik me altijd zo mooi heb gevoeld. Als puber was ik heel onzeker, rond mijn twintigste begon ik op te bloeien en zag ik dat ik er beter uitzag dan de meeste mensen. Maar er viel altijd wel wat te klagen en ik vond het ook nogal verschillen van dag tot dag. Bovendien had ik met opgroeiende kinderen wel wat anders aan mijn hoofd. Dat het zo’n groot onderdeel van mijn identiteit was, merkte ik dus pas anderhalf jaar geleden in de club, met al die beeldschone frisse meisjes om me heen. Dat ik wist: ik hoor er niet meer bij. En: moet ik dat ook nog willen?

Ook Maaike (49) rouwt om het verlies van haar jeugdige schoonheid. Ook zij is altijd heel knap geweest. Echt een lekker ding. En dat wist ze. Ze kleedde zich er ook naar: strakke broeken, hoge hakken, doorschijnende sexy truitjes. Maar het meisjesachtige is ervan af, haar gezicht wordt taniger. Het ergste vind ik nog mijn nek: ik begin echt zo’n kippennekje te krijgen, zegt ze. Ze voelt zich een mevrouw bij haar jongere collega’s, terwijl ze nog helemaal geen mevrouw wil zijn. Ze zou ze willen toeschreeuwen: hé, weet je wel hoe cool ik vroeger was? En nog steeds ben, in wezen.En dat werpt de vraag op: laat je er wat aan doen? Zodat je uiterlijk weer past bij hoe je je voelt.

Zelf heb ik mijn oogleden laten liften. Ik zag een foto van mezelf waarbij ik dacht: wat is daar gebeurd? Mijn oogleden hingen op mijn wimpers waardoor ik er moe en mistroostig uitzag. Omdat het een hot topic is onder leeftijdgenoten en de een na de ander het laat doen, meestal met groots effect, deed ik het ook. Handig in coronatijd. Helemaal blij ben ik er nog niet mee. Ik heb het idee dat ze te veel hebben weggehaald en voel mezelf af en toe een reptiel.

Nicole (52) is er nog zo een die de strijd tegen de tijd niet opgeeft. Ze slikt sinds drie weken collageen en heeft het gevoel dat het werkt. Haar huid wordt strakker, ook die op haar handen. Sowieso laat ze ieder half jaar vijf botoxprikjes rond haar wenkbrauwen zetten. Dat doet ze al sinds haar 36ste. Ik was ceremoniemeester op het huwelijk van mijn broertje en tijdens de meet & greet van het team werd een groepsfoto gemaakt. Daarop zag ik een diepe frons die me een bozige uitdrukking gaf. No way dat ik met die frons op de bruiloft rondloop, dacht ik. Met botox verdween hij als sneeuw voor de zon. Mijn gezicht werd er zoveel aardiger door. Ik ben vrij donker doordat ik Italiaans bloed heb en ik moet ervoor oppassen er niet als een furie uit te zien. Ben je boos? vroegen mensen altijd. Dat is niet meer zo. Heel belangrijk voor mijn werk als stewardess ook.

Het uiterlijk verval heeft natuurlijk alles te maken met de overgang die vaak al rond je veertigste begint. De menstruatie verandert, je krijgt last van stemmingswisselingen, slapeloosheid, vergeetachtigheid, opvliegers. Boosdoener is het afnemen van het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen, waardoor ook nog eens je huid verslapt.

Moon (52) herkende zichzelf bijna niet meer. Doordat ze het Mirena-spiraaltje had, werd ze sowieso niet meer ongesteld waardoor ze niet doorhad dat ze al volop in de overgang zat. Ik was depressief, kattig. Vroeger werd ik na een glas wijn gezellig, nu ging ik ouwe koeien uit de sloot halen. Ze kwam terecht bij Saskia Rang, een gynaecoloog die gespecialiseerd is in de overgang en die nam een bloedtest af. Ja, zei ze, je zit in de overgang. We gaan jouw hormoonhuishouding weer eens even in balans brengen. De spiraal ging eruit, Moon ging weer aan de pil, kreeg testosteron dat ze twee keer per week op haar buik moest smeren en voedingssupplementen. Binnen twee, drie weken ruimde ik weer zingend de vaatwasser uit. Toen begreep ik dat het een soort puberteit was, waarbij je door de hormonen een totaal ander mens wordt.

Ze vindt het belangrijk dat vrouwen weten dat je met hormoontherapie een hoop kunt verbeteren. Vroeger zat je op je nest tot de kinderen uitvlogen en dan was je klaar. Nu staan we als vijftigers nog volop in het leven en zijn we verantwoordelijk voor de hypotheek. Je wilt niet aftakelen. Je kunt het proces niet stoppen, maar wel vertragen. Door extra oestrogenen blijft je huid langer goed.

Nu ze boven de vijftig is, gaat het wel dubbel zo hard. Ik ben ook zo’n stomme trut die rookt, daar kan geen pil tegenop, maar ineens gaan die wangen hangen, krijg ik zakken onder mijn ogen. Als ik ’s ochtends in de spiegel kijk denk ik: jezus christus. Het duurt wel anderhalf uur voordat ik ben bijgetrokken en heb ik ’s nachts met mijn gezicht op mijn trouwring geslapen dan staat-ie de eerste drie uur in mijn wang. Even de deur uitlopen zonder make-up kan echt niet meer.

Wel prijst ze zichzelf gelukkig dat ze niet met een bekend hoofd op de tv komt. Ik ben fotograaf en fotografeer vaak bekende Nederlanders voor bladen. Ik ken iedere porie in hun gezicht. Ik weet wat ze aan zichzelf hebben laten versleutelen en ook de druk en de frustratie die eraan voorafging. Als je het niet doet, word je niet meer gevraagd. Terwijl ik het vaak helemaal niet mooier vind. Het gezicht raakt uit verhouding, je ziet dat er iets niet klopt. Ik ken mensen die zo leeftijdsloos worden dat ze er ouder uitzien, omdat je niet weet of ze nou 52 of 43 zijn. Tot je de nek en de handen ziet.

Beseffen dat je ouder wordt, gebeurt ook steeds jonger. Ze ziet het aan haar drie dochters van rond de twintig die nu al bezig zijn met wimperserum. Wij deden vroeger mascara op en oogschaduw en dachten er verder niet meer over na. Nu turen ze de hele dag naar Instagram waar ze valse beloftes toegeworpen krijgen. De een heeft inderdaad prachtige volle wimpers gekregen, de ander zit met rood geïrriteerde ogen. Alle drie willen ze vollere lippen en op tijd beginnen met botox. Wat is er mis met rimpels? Als ik Sonja Barend zie, vind ik haar fantastisch.

Liesbeth Woertman ziet de gang naar de cosmetisch chirurg inderdaad steeds jonger plaatsvinden en maakt zich daar zorgen om. Meisjes van nu groeien op in een beeldcultuur. Een gemanipuleerde beeldcultuur, want je gooit er even een filtertje over en je hebt een zijdezachte huid. Wat doet dat met je zelfbeeld? De pijnlijke paradox is dat we door de goede gezondheidszorg met z’n allen feitelijk mooier zijn geworden, maar de onvrede is veel groter. Door dat gestaar naar gemanipuleerde beelden, ook van onszelf, krijgen we een onrealistisch beeld. Waardoor prachtige meisjes zichzelf niet mooi vinden. Het zijn de tieners met een gat in hun ziel, de knappe meisjes die van een negen een tien willen maken én de oudere vrouwen die het vroeger van hun schoonheid moesten hebben, die vatbaar zijn voor de belofte van cosmetische chirurgie. Al speelt ook de sociale kring waarin je verkeert een rol. Het ouder worden is een periode in je levensloop, net als de adolescentie. Het is mens-eigen om dingen uit te stellen. Toch is het wijs je verlies te pakken. Geef het stokje over aan de jongeren, het is hun tijd om te shinen en het podium te pakken.

Het is immers een wedstrijd die je niet kunt winnen. Woertman: Het is effectiever om jezelf goed en mooi te vélen dan te máken. De blik waarmee je naar jezelf kijkt schept de werkelijkheid. Als je je fijn en geliefd voelt, beoordeel je je uiterlijk liefdevoller. Als je je goed voelt, ga je stralen. Je ogen worden groter, er zit een glans in, je bent energiek. Je emoties spelen een grote rol.

Wees blij dat je rimpels krijgt en ouder wordt, zegt Inge (49). Zeven jaar geleden kreeg ze borstkanker en werd een borst afgezet. Twee jaar geleden bleek dat ze uitzaaiingen had in haar onderrug, een hormonale vorm. Iedere menstruatie betekende een groeispurt voor de tumoren, dus ik kreeg direct injecties waarmee mijn hormoonhuishouding werd stilgelegd. Ook werden mijn eierstokken verwijderd. Het gaat op zich goed, bij iedere controle ben ik schoon, maar een oud besje zal ik niet worden. Ik ga uit van een jaar of tien. Ik heb er vrede mee, als ik maar genoeg tijd krijg om mijn drie jongens goed af te zetten.

Door die injecties belandde ze direct in de menopauze. Dat deed me meer dan ik dacht, ik had er echt verdriet van. Ook al wilde ik geen kinderen meer, het feit dat je onvruchtbaar bent doet iets met je. Alsof je als vrouw niet meer meetelt. Net als het moment dat je niet meer wordt nagefloten. Je wordt een beetje onzichtbaar. Iedereen kijkt naar jonge meisjes, ik ook. Aan de andere kant merk ik nu pas wat die hormonen altijd deden en de rust die ervan uitgaat als je dat niet meer hebt. Een soort scoringsdrift met daaraan gerelateerde onzekerheid, en dat is ook niet zo gek want die hormonen zijn gericht op voortplanting. Ik gun iedere jonge meid dit uitgebalanceerde gevoel.

Het is niet zo dat Inge door haar ziekte iedere klaagzang van andere vrouwen over uiterlijk verval nu afdoet als onzin. Zelf heb ik het nooit van mijn uiterlijk moeten hebben, ik viel meer in de categorie slim en grappig, maar ik kan me voorstellen dat dat pijn doet, zeker als het onderdeel was van je identiteit. Je moet jezelf heruitvinden. Lichamelijk en conditioneel ga je achteruit. Afgezien van de fuck you-houding die je steeds meer krijgt, is er niks leuks aan ouder worden te ontdekken.

Met dat laatste is Micaela Bartels het niet eens. Zij richtte een platform op dat ouder worden in een positief daglicht moet stellen, PR:OUD. Ze is vijftig en vindt nog steeds dat ze ieder jaar mooier wordt. Als een goede whisky die met de jaren steeds waardevoller en ronder wordt. Als tiener was ik heel onzeker, ik heb eindeloos getobd met de liefde en het moederschap. Het bleek helemaal niet zo te zijn dat wat je erin stopt, er ook uitkomt. Ik heb in mijn leven veel gekke keuzes gemaakt, dat is voor tachtig procent goed gegaan. Daardoor durf ik te vertrouwen op mijn intuïtie. Ik heb eindelijk een partner met wie ik superblij ben en ook mijn zoon is goed terechtgekomen. Als je ziet hoe zelfstandig en gedreven hij nu is, is het bijna niet meer voor te stellen dat hij jaren stoned en gamend op de bank heeft gezeten. Daarmee is mijn laatste buikpijndossier weg. Als dit zo doorgaat, verheug ik me al op zeventig worden.

Uit onderzoek blijkt dat lichamelijke klachten tot en met je zeventigste wel meevallen. Als je tenminste een beetje let op gewicht, cardio en gezondheid. Micaela: Blijf je je lichaam gebruiken, dan blijft het tot je beschikking staan. Mits je niet ziek wordt, natuurlijk. Waar het kantelt, is tussen de tachtig en negentig jaar. Maar dat duurt nog dertig jaar. Mensen tussen de zestig en zeventig zijn over het algemeen gelukkiger dan mensen tussen de veertig en vijftig. Je relativeringsvermogen is zoveel groter, je hebt meer overzicht, de focus ligt anders. Als wij iemand met een stok zien, lijkt ons dat verschrikkelijk, maar zelf ervaren ze dat helemaal niet zo, andere dingen worden belangrijker. Als je dat weet, hoef je er ook niet bang voor te zijn.

Zelf vindt ze haar ouder wordende gezicht alleen maar mooier worden. Mijn rimpels maken mijn gezicht heel vriendelijk. Ik zie er al die uren dat ik heb gelachen in terug. Ik zie steeds meer mezelf. Op onze site hebben we normale, oudere mensen gefotografeerd. Sommige gezichten zijn net akkers, ik vind dat zo prachtig. Doorleefd. Het is maar net welke esthetische norm je hanteert. Een ouder gezicht weerspiegelt karakter, een heel leven. Dat is veel interessanter dan zo’n glad bekkie.

Tekst: Suzanne Rethans