Arme Yvanka. Ze leidt een lamlendig leven waarin ze liever de nieuwe trui van Quinty Trustful googelt dan een deadline haalt. Geen wonder dat haar kinderen geen bal in huis doen en haar hond hoognodig moet worden opgevoed.

Sinds vanochtend halfnegen staar ik naar een scherm waarop wat onsamenhangende teksten staan die voor vijf uur vanmiddag een projectvoorstel moeten vormen. Ik heb de was gedaan, gestofzuigd, ben naar de winkel gereden voor balsamico (want hoe kan een mens zonder om twee uur s middags), geappt naar de familie over de verjaardag van jongste, mijn wenkbrauwen gepileerd, mijn groeven en poriën bestudeerd, crème besteld voor mensen met grote poriën en kussentjes voor de bank bij Sissy Boy. Ik heb Marktplaats afgestruind voor een bank bij de nieuwe kussentjes, de bloesem in de tuin van Lucy en Dinand Woesthoff gegoogeld, op Pinterest een moodboard gemaakt voor een nieuwe tuin, een offerte opgevraagd voor een tuinhuis, de nieuwe vriendin van André Hazes gegoogeld, de Instastories van miljonairskoppel Sarah Blakely en Jesse Itzler bekeken, toen hun TED talk, toen nog 37 TED talks, geluncht, nog een keer geluncht, chocola gepakt, een sport- en afvalschema gemaakt, berekend dat ik met 2,5 kilo per week nog net op tijd in shape ben voor de vakantie, 84 keer gezucht en vijf keer de laptop geopend en gesloten. Ik heb nog twee uur voor de kinderen thuiskomen. Maar nu eerst even thee.

Hoe treurig is het dat ik op mn 47ste nog net zo’n lamlendig wezen ben als op m’n 21ste? Ik had destijds drie maanden om mijn scriptie te schrijven en staarde op mn studentenkamer naar het scherm van mijn grijze, veertig kilo wegende MS-DOS pc en tikte af en toe een zin die vervolgens met veel kabaal op een floppy geback-upt moest worden. Je hoopte dan maar dat de floppy niet crashte want dan zat je met zon rood kruis op je scherm en de tekst the disk in drive A is not accessible. In die maanden speelde ik zo’n zeven uur per dag patience op hetzelfde computerscherm terwijl de deadline van m’n afstuderen in m’n nek hijgde zoals nu een opdrachtgever in mijn nek hijgt terwijl ik van negen tot drie naar Outlander en Bridgerton kijk en social media afstruin naar de nieuwe trui van Quinty Trustful. Tot de kinderen uit school komen naar wie ik hysterisch roep dat ze echt even stil moeten zijn vanwege mijn belangrijke werk. Om daar passief-agressief aan toe te voegen dat zij misschien wel vrij zijn, maar ik dus niet. Om vervolgens met gierende stress te proberen de dag in twee uur goed te maken wat natuurlijk niet gaat lukken. Ik weet zeker dat mijn 21-jarige zelf ervan overtuigd zou zijn geweest dat ik op m’n huidige leeftijd, een fijne, wijze, vrouw zou zijn geworden. Een succesvol iemand met de blik immer naar voren, altijd bezig met het verwezenlijken van haar dromen. Iemand met een levensplanning boven haar bureau. Helaas. Mijn 21-jarige zelf zou zich kapot zijn geschrokken als ze een dagje in coronatijd had mogen stagelopen. Het totale gebrek aan daadkracht zou haar acuut in een depressie hebben gebracht.

Na wat rondvragen, ontdek ik dat ik niet de enige ben. Er wordt flink wat lamlendig rondgehangen, op de bank, in het washok, in het bos en vooral op social media. We hebben allemaal weleens een ochtend naar het goddelijke lichaam van Yolanthe Cabau in de gym gestaard, uren onderzoek gedaan naar de kleur van de verf op de muren bij Hannah Verboom of sorry, ik zat nog in een call gezegd tegen een collega terwijl we gewoon de zoveelste aflevering van Friends hadden bekeken. De vraag is, zijn we in ons diepste wezen luie monsters of zit er iets anders achter deze lamlendige tragiek? Komt het door het oeverloze thuiswerken of is het gewoon een kwestie van wilskracht en moeten we een schop onder onze kont hebben?

Kelly McGonigal, psycholoog aan de Stanford University, heeft de wilskrachtkwestie eens goed bestudeerd en vastgesteld dat mensen die hun eigen voornemen niet nakomen, niet per se luie lapzwansen zijn. Dat is alvast mooi nieuws. Haar theorie komt erop neer dat wilskracht ons zoveel moeite kost omdat het een conflict oplevert tussen twee tegenstrijdige verlangens: de korte termijn-Yvanka wil graag zoveel mogelijk gemak en zo min mogelijk stress, terwijl de lange termijn-Yvanka nadenkt over grotere doelen en wat ze echt wil. Dit conflict, tussen nu en later, verleiding versus doelen, zien wetenschappers als de essentie van het menszijn. Maar, zegt Kelly, het is soms lastig het nu in het gareel te houden en de toekomst de leiding te geven. Ook speelt de manier waarop je plannen maakt een rol. Als je bijvoorbeeld tegen jezelf zegt: ik moet iedere dag sporten, zeg je eigenlijk: ik hou niet zo van sporten, maar zou het meer moeten doen. Ook al is sporten nog zo waardevol, als je een doelstelling formuleert vanuit het startpunt van wat je eigenlijk niet wilt, gaat het verdomd lastig worden. Als er geen sterke wil achter zit, heeft het deel van je brein dat gaat over zelfcontrole niets om zich aan vast te houden. Persoonlijk doelstellingen werken alleen als je hebt bedacht wat je echt wilt en vervolgens wat je nodig hebt om het te volbrengen. Dus niet: ik moet iedere dag sporten, maar: ik wil voor de zomervakantie een goddelijk lichaam en om dat te bereiken ga ik iedere dag een half uur sporten. Zo word je je ervan bewust dat je iedere dag keuzes maakt die wel of niet bijdragen aan het bereiken van je doel en kun je je energie richten op dat wat belangrijk voor je is. Wilskracht gaat over het accepteren van het korte termijn-lange termijn conflict en uiteindelijk kiezen voor wat je op de lange termijn wilt bereiken. Hallo, volg je het nog?

Ik probeer het eens uit en deel mijn to do-lijst op in grote hoogdravende doelen. Dat geeft alvast een goed gevoel. Opeens ben ik geen ik lapzwans maar een krachtig persoon met een uitgestippeld plan. Her en der sneuvelen zelfs wat punten van de to do-lijst die niet bijdragen aan mijn masterplan. Om de haverklap boodschappen doen is bijvoorbeeld veel te banaal voor een visionair met belangrijke levensdoelen, dat kan ik beter delegeren aan de kinderen.

Helaas. Na een dag of twee zit ik s avonds alweer vol in het tweede seizoen van de Gilmore Girls waardoor ik de volgende ochtend niet voor negenen mijn bed uitkom, mijn planning niet meer haalbaar is en sporten direct afvalt. Van weinig slaap word ik nog een grotere slapjanus en s middags zit ik alweer aan mijn zevende roze koek die me listig is aangesmeerd door een vals stemmetje dat lispelde: Je moet niet doorslaan Yvanka, eet gewoon een roze koekje. Op die manier leer je met mate te eten en verklein je het risico dat je straks doorslaat. Als ik eenmaal knabbel aan het koekje, verandert mijn innerlijke slang razendsnel van strategie en fluistert: Tja, nu je die halve roze koek hebt gegeten is deze dag in principe verpest. Je kunt nu net zo goed het hele pak leegeten, dan begin je morgen gewoon opnieuw.

Zijn er meer mensen die last hebben van dit soort innerlijke saboteurs? En hoe werkt dat precies? Het schijnt dat we het merendeel van de tijd ons gedrag laten bepalen door wat we fysiek ervaren. Dat werkt dat zo: emoties zijn chemische stofjes die worden aangemaakt in reactie op onze gedachten. Als onze gedachten vaak hetzelfde zijn, zijn onze gevoelens ook vaak hetzelfde. Vervolgens creëer je weer nieuwe gedachten, overeenkomstig dat gevoel. Een soort kringloop dus. Jouw lichaam houdt van de kringloop die het kent en wil graag dat er niets verandert, dat is wel zo overzichtelijk. Als jij opeens besluit dat je gaat sporten, denkt je systeem: dacht het niet. Waarop je je ineens krachteloos voelt en denkt: ah joh, dat komt morgen wel, ik ben nu te moe. Je zult jezelf daarom moeten dresseren om verandering voor elkaar te krijgen.

Vechten tegen mijn innerlijke zelf, ik heb er een hard hoofd in. Het is niet voor niets dat mijn kinderen geniaal zijn in debatteren en geen bal doen in huis. Het is ook niet voor niets dat ik deze week nog hoeveel kost een intensieve hondentraining heb gegoogeld. Mijn nonchalante stijl van opvoeden heeft geen kinderen en honden opgeleverd die sidderen van angst als ik streng optreed. Het africhten van mijn innerlijke zelf zal dan ook geen eenvoudig klusje worden.

Ho ho, zegt Dr. Fuschia Sirois, professor in de psychologie aan de Carleton universiteit in Ottawa. Het kan ook zijn dat we helemaal geen slappelingen zijn, maar dat er eigenlijk iets anders speelt. Uit haar onderzoek blijkt dat uitstelgedrag bijna altijd voortkomt uit onze emoties. Het is eigenlijk een manier om verveling, faalangst, onzekerheid, frustratie, weerstand en twijfel te managen.

Ok, dus we moeten niet tegen onze innerlijke saboteur schreeuwen maar juist lief en mild zijn? Ja en nee. Lief zijn betekent niet: toegeven aan je bankhangimpulsen. Uiteindelijk ga je je daar niet beter door voelen. Het werkt maar heel even als oplossing voor lastige emoties. Sterker nog, je voelt je erna alleen maar slechter over jezelf. Wat je wel moet doen is iedere keer dat je iets uitstelt, even bij jezelf te rade gaan. Wat speelt er? Voel ik me misschien onzeker? Is daar een reden voor? Kun je inderdaad niets? Wees in zon geval een beetje lief voor jezelf zegt Kelly McGonagal. Jezelf een beetje troosten, maar wél doorgaan met dat moeilijke taakje. Zelfcompassie is dus niet jezelf verwennen of nooit meer afzien. Hoe sneller je jezelf vergeeft voor een tijdelijke misstap, hoe eerder je weer met goede moed aan je doel kunt werken.

Zeg je volharding, dan zeg je Arie Boomsma. Arie had, tijdens corona, net als veel andere ondernemers, een lastig jaar. Zijn sportscholen waren dicht en toch had hij nog de kracht om zijn volgers online te inspireren. Iedere ochtend begroette hij ons vanuit een ijsbad ergens in een weiland om vervolgens vuilniszakken gevuld met water boven zijn hoofd te zwaaien en zich op te trekken aan de balken van zijn boerderij. Wat zegt zon doorzetter als Arie over het bestrijden van lamlendigheid? Hoe blijft hij gemotiveerd? Vergeet motivatie, werk aan gewoontes, zegt Arie stellig. Motivatie is wispelturig, aan een gewoonte kun je je vasthouden. Daarnaast helpt het als je duidelijke doelen stelt. Weet waarom je het doet. En vergeet vooral niet jezelf te belonen voor goed gedrag.

Kijk, dat is nog eens een fijne samenvatting van wat me te doen staat. Belonen past helemaal in mijn straatje. Mezelf als een autoritaire leider toespreken kan ik misschien niet, maar lief en mild voor mezelf zijn, daar draai ik mn hand niet voor om.

Ik besluit overal een beloning aan te koppelen: als ik iedere dag naar de sportschool ga, mag ik The Originals kijken tijdens het trainen. Het lijkt wonder boven wonder ook nog eens aanstekelijk te werken: ineens zit ik ook uren gefocust achter mn laptop. Ik ben een ander mens, vertel ik trots aan vriendinnen. Ik rij al drie weken naar de sportschool.

Rijden? schampert een vriendin, SportCity zit toch aan het einde van je straat?

Kijk dat is dus de keerzijde van succes, dat mensen jaloers zijn op je wilskracht. Heel jammer.