Gijsje van Bentum ging naar Japan om het gezondheidsgeheim van hun fitte hoogbejaarden te ontfutselen. De filosofie van chōwa blijkt hierin een belangrijke rol te spelen: het streven naar balans en harmonie in het streven naar balans en harmonie in alle aspecten van het leven – ook van het leven in je darmen.

Lekker veel sporten, liefst in de buitenlucht, licht en onbewerkt eten, beetje mediteren, uiteraard niet roken en drinken, nooit, en hop, we worden allemaal fluitend honderd. Ja, was het maar zo makkelijk. Hoewel het voor later echt veel schijnt te schelen als je nu van de bank komt en een uur gaat wandelen in fiks tempo – en dat je daar dan ook meteen een dagelijkse gewoonte van maakt – komt er echt wel wat meer bij kijken. Dat weten ze in Japan, waar ze van gezond oud worden een heel politiek gebeuren hebben gemaakt, met landelijke sportprogramma’s en speciale uitzendbureaus voor pensioengerechtigden. Niet per se als strategie om eenzaamheid te bestrijden, maar omdat het noodzaak is erin te investeren.
Overal in de Westerse wereld worden mensen steeds ouder; Japan loopt aan kop, met een gemiddelde levensverwachting van vrouwen van 88,26 jaar. Dat betekent: heel veel moeders van honderd. En heel veel hoogbejaarde dochters die voor de zorg van hun honderdplus moeders op moeten komen draven. Want ja, ook in Japan zijn vrouwen als primaire mantelzorgers de sjaak. En als die het niet meer bolwerken, stromen de verzorgingscentra in no-time vol en krijgt niemand meer de zorg waarvoor hij levenslang hoge premies heeft afgedragen. Net als bij ons.

JONG VAN GEEST

Het is dus zaak dat gepensioneerde Japanners écht fit blijven. In het lijf én in het hoofd. Scherp van geest en met soepele heupjes en een lekker netwerk van vrienden en buren. Best een uitdaging in een individualistische maatschappij die gebouwd is op kleine kerngezinnen – in die zin verschilt Japan ook al niet zo gek veel van Nederland. Waarin het wel veel verschilt van ons land: hier kijken we vooralsnog meer naar de behandeling van chronische ouderdomsziekten met stevige medicijnen en nog maar mondjesmaat – en schoorvoetend – naar de preventie ervan door een gezonde fysieke en mentale levensstijl. We vinden het nog altijd betuttelend als de regering zich met onze gezondheid bemoeit. In Japan worden de overheidsinitiatieven alleen maar toegejuicht. De gesubsidieerde gymklasjes en de naaiclubs, het stressvrije maar zinvolle – en betaalde! – werk dat de pensionada’s nog mogen doen, zoals het organiseren van kinderspeelplaatsen en het leiden van de naaiclubs: het is een gigantische beweging van enthousiaste ouderen. Het geeft ze een gevoel van er nog toe doen in de maatschappij. Nog lang niet afgeschreven. Dat houdt ze jong van geest – en ja, dát blijkt inmiddels een significant effect op de druk op de gezondheidszorg in het algemeen te hebben. Tel uit je winst. Niet gek dat de grijze oude dame Europa belangstellend kijkt naar de ontwikkelingen in Japan – wat doen ze daar precies? En wat hebben wij, Saarvrouwen die misschien nog geen zin hebben in een breiclubje maar die gewoon lekker in hun vel willen zitten, eraan?

MI-SO HAPPY

Bezig blijven, dat is één. Ook als je gepensioneerd bent. Vrijwilligerswerk doen, oppassen, een dagje in een winkel staan. Blijven leren, een nieuwe taal, schilderen, iets met je handen. Naar buiten, bewegen, beetje yoga en ontspannen. Je moet het allemaal zelf doen, niemand die je bij de lurven grijpt. Maar het zijn allemaal kernpunten waar het Japanse beleid op gebaseerd is, en wat je met je gezonde verstand ook wel kunt verzinnen. Waarin Japan al duizenden jaren op het Westen vooruitloopt, is natuurlijk het eten. Je ziet het eigenlijk al in een oogopslag: gezónd. ‘Ze eten er veel vis’ hoor je dan vaak, maar dat is te kort door de bocht, of eigenlijk gewoon niet waar. Japanners eten niet iedere dag sushi; de vis in een meer dagelijkse maaltijd wordt flinterdun gesneden. En naast die fliebertjes vis eten ze ook flintertjes vlees.
Ook in ‘onze’ blue zones rond de Middellandse Zee, waar mensen enorm oud worden, eten ze vis. Maar ook niet supervaak. Het Grieks-orthodoxe dieet laat dat op het blue zone-eiland Ikaria bijvoorbeeld niet eens toe. Op Ikaria zijn ze wél opvallend relaxed, op het irritant slome af. Ik weet niet zeker of je met die houding honderd wordt, het valt te overwegen. Maar ik dwaal af. Waar het echt om gaat, is het Mediterrane dieet met veel groentes, olijfolie en onbewerkte granen. Niet om de vis.
Wat de Japanse keuken zo specifiek gezond maakt, is dat je bij iedere maaltijd wel iets gefermenteerds krijgt. En gefermenteerd voedsel doet wonderen voor je darmmicrobioom. De Japanse keuken leunt enorm op de umamismaak van gefermenteerde voedingstoffen – met de miso en alle kleurrijke ingemaakte groenten als basis. Dat is supergoed nieuws voor ons. Want de lucht boven de Randstad wordt nooit zo schoon als die boven Kyoto – wat dat betreft hebben we een slechte kaart getrokken. Maar fermenteren, dát kunnen we wel. Voor je nu meteen gaat googelen op dure fermenteerpotten (ook leuk), eerst de hamvraag: heeft een gezond microbioom invloed op het gezónd ouder worden – en dus niet alleen op de lengte van het leven zelf? Kun je met een gezond microbioom bijvoorbeeld diabetes of een hoog cholesterol in de toekomst voorkomen, wat een karrenvracht aan medicijnen met vervelende bijwerkingen scheelt en dus a priori een stuk vrolijker maakt?

IN EVENWICHT

Simpel gezegd is een gezond microbioom een leefgemeenschap waarin de bacteriën in evenwicht zijn. Een gezond evenwicht wil zeggen: de nuttige bacteriën zijn met meer en kunnen de schadelijke zo nodig uitschakelen. Hoewel lang nog niet alle geheimen van een gezond microbioom ontrafeld zijn, zijn er veel studies die het belang van ‘gezonde darmen’ aantonen. Aangetoond is bijvoorbeeld het verband tussen een slechte darmconditie en chronische ziektes zoals obesitas, artritis, psoriasis, depressie, darmkanker en het risico op een hoge bloeddruk. Verbeteren van het darmmicrobioom kan dus helpen bij het voorkomen en verminderen van deze (en nog veel meer) aandoeningen die wij doorgaans bombarderen met pillen (wat vaak weer slecht is voor het microbioom).
Er zijn heel veel factoren die een rol spelen in een gezond microbioom. Leeftijd is er helaas een van; hoe ouder je wordt, hoe minder divers de microbenstammen die in je darmen leven, en diversiteit is wat we willen. Het goede nieuws is dat je met een gezond voedingspatroon veel kunt doen om de diversiteit zo goed mogelijk op peil te houden. Kwestie van troep vermijden en jezelf voeden met puur, onbewerkt voedsel. De slechte bacteriën zijn dol op suiker en alle voeding die (hyper)bewerkt is (gebruik de handige app FLTRD als je twijfelt). De goede bacteriën zijn dol op gefermenteerde voeding en probiotica. Denk aan yoghurt met probiotica, kefir, kombucha en gefermenteerde groentes zoals zuurkool, miso, kimchi, augurken en de rest van het Kesbeke-schap. Kun je zelf ook allemaal maken, en dan heb je er meteen een leuke nieuwe hobby bij (tip: De inmaak- en fermenteerbijbel van Simone van Thull bevat talloze leuke recepten). Maar uit de supermarkt is echt ook helemaal prima. Het is wel een kwestie van een lange adem, want het microbioom kan niet even hop, met een plukje zuurkool opgekrikt worden. Voldoende slaap en beweging, stress aanpakken door te mijmeren of naar een museum te gaan: ook dat is allemaal ontzettend belangrijk voor de gezondheid van je microbioom. Wil je net als al die kwieke Japanners onverslaanbaar worden, dan moet de zorg voor je darmen een tweede natuur worden. Doe dat vooral volgens de Japanse filosofie van kaizen: het principe van continue verbetering en kleine, stapsgewijze veranderingen om op de lange termijn een groot doel te bereiken – zingen en dansen tot het allerlaatste eind.

Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door Yakult.